Globaal Ecologisch Model

Mogelijk ook relevant

Ondergrondkwaliteiten

Denkmodel mens-omgeving

Het Globaal Ecologisch Model (GEM) beschrijft de wisselwerkingen tussen natuurlijk milieu en samenleving. Het doel was richtlijnen te geven voor een optimalisering van deze wisselwerking.

Het GEM onderscheidt vier functies die het natuurlijke milieu voor de samenleving vervult:

draagfunctie: de onderlegger voor activiteiten, bijvoorbeeld het strand als drager van allerlei recreatieactiviteiten;
productiefunctie: de levering van schoon water, grondstoffen, bouwstoffen en voedingsstoffen;
informatiefunctie: de levering van informatie zoals genetische informatie (biodiversiteit) en indicatoren voor wat er om ons heen gebeurt;
regulatiefunctie: de demping van de natuurlijke en door de mens veroorzaakte dynamiek in onze leefomgeving. Bijvoorbeeld de bodem kan water vasthouden en zo snelle waterafvoer en erosie voorkòmen.

Er is een uitgebreide lijst GEM-functies.

Het GEM is uitvoerig beschreven in het studierapport van de Rijksplanologisceh Dienst 'Naar een Globaal Ecologisch Model voor de ruimtelijke ontwikkeling van Nederland uit 1978 opgesteld door E. van der Maarel en P. Dauvellier.

GEM-werkwijze

Het GEM is een conceptueel model, maar had zeker de pretentie te worden uitgebouwd naar meer operationeel model. In onderstaand schema zijn de vier stappen van de GEM-werkwijze weergegeven. Na het opstellen van een 'overzicht van functies' wordt bekeken hoe deze functies worden vervuld ('interactieanalyse'). Op de resultaten van die beschrijving wordt 'evaluatie' (lees waardering en weging') uitgevoerd: eerst ecologisch, daarna maatschappelijk.

GEM

De 'Landelijke Milieukartering' zou daarbij voor belangrijke ecologische basisdata zorgen. Zowel aan de verzameling en de waardering van die gegevens in ruimtelijke afwegingsmodellen bleken kennistechnische, maar ook politieke haken en ogen te zitten. Ook al omvatte het GEM een aparte module 'maatschappelijke evaluatie', waarin de diverse belangen(groepen) werden beschreven, toch bestond er in de jaren zeventig angst voor een te snelle, technocratische '(af)waardering' van de natuur.

Doorwerking GEM

Het GEM is niet direct in beleid vertaald. Wel is de functie-indeling tot vandaag de dag overeind gebleven en wordt deze nationaal en internationaal als denkmodel gehanteerd in studies en planvorming.

De functie-indeling vormt de basis voor de beschrijving van de kwaliteiten van de ondergrond (zie ondergrondkwaliteiten); een indeling die in vele projecten op het raakvlak van ondergrond en ruimte in Nederland wordt toegepast. Een voorbeeld is de toepassing in de Oosterschelderegio.

In de uitwerking van het biodiversiteitsbeleid wordt voortgebouwd op de gepresenteerde functionele indeling (Ecosysteemdiensten).

Ook internationaal is de functieindeling van het GEM overgenomen als basis voor studies en plannen. Zie bijvoorbeeld European Landscape Ecology

Terug naar boven ▲

Discussie: Globaal Ecologisch Model

Wijzig: Globaal Ecologisch Model