Stabiele bodem

Ondergrond bestaat uit vier kwaliteiten:

Draagkwaliteiten

Informatiekwaliteiten

Regulatiekwaliteiten

Productiekwaliteiten

Zakking vertragen

De bodem beweegt altijd. De mate waarin deze beweegt is afhankelijk van de stabiliteit van de bodem. De samenstelling van de bodem is primair bepalend voor de mate van stabiliteit van de bodem. Natuurlijke processen, de ruimtelijke inrichting en activiteiten van de mens spelen een grote rol bij deze (mate van) beweging.

Belang voor RO/gebiedsontwikkeling

De zeespiegel stijgt en de bodem daalt. Daarmee neemt het thema stabiele bodem in ruimtelijk beleid en gebiedsontwikkeling aan relevantie toe. Vroegtijdig rekening houden met de stabiliteit van de bodem voorkomt schade aan gebouwen en infrastructuur. Nederland kent een rijke afwisseling van stabiele en minder stabiele bodems. De meest stabiele bodems zijn de hoge zandige gronden, zoals de strand- en oeverwallen en dekzandruggen. De minder stabiele gronden betreffen de klei- en veengronden. De oxidatie van veengronden en de rijping van klei veroorzaken bodemdaling. De stabiliteit van de bodem is te verhogen door op te hogen met zand. Dit heeft mogelijk gemaakt dat klei en veengebieden in Nederland bebouwd zijn. De effecten van klimaatverandering zullen in toenemende mate vragen om gebruik te maken van ophoging. Bodemdaling heeft een sterke relatie met waterbeheer. Verlaging van de ondiepe grondwaterpeilen (bijvoorbeeld voor landbouwkundig gebruik of bij bouwrijp maken) is met zout- en gaswinning en grondwateronttrekkingen de voornaamste veroorzaker van bodemdaling. Afstemming van peilbeheer op de bodemsoort en het grondwater levert baten op in termen van belevingswaarde. Zo blijft een uniek landschap als het veenweidegebied beschermd en bewaard voor de toekomst.

Grondwaterstroming en –druk heeft ook een relatie met stabiliteit. Kweldruk (onder andere door bodemdaling) kan bij vermindering van dikte van de deklaag tot openbarsten leiden. Het gevolg is wellen en stroming vanuit de watervoerende lagen naar het oppervlak met nadelige gevolgen voor de waterhuishouding, ook chemisch.

Zout- en gaswinning kunnen het risico van aardbevingen en de mate van bodemdaling verhogen. Zoutcavernes (o.a. in Twente) kunnen op natuurlijke wijze tot verzakkingen in het oppervlak zorgen. Ondergrondse functies kunnen de bodemstabiliteit ondermijnen zoals de mergelmijnen in Limburg. Wind- en watererosie hebben een sterke relatie met het landgebruik en kunnen de stabiliteit van de bodem beïnvloeden, maar zijn in Nederland nauwelijks (op grote schaal) van belang.

Gelijkmatige daling van de bodem veroorzaakt geen schade, maar ongelijke daling en zettingen wel. Door dit vroegtijdig mee te nemen in de planvorming zijn hoge bouw- en beheerskosten te voorkomen evenals lange bouwtijden, hoge aanlegkosten en hoge uitvoeringsrisico’s. Investeringen kunnen lager zijn in waterbeheer. Verhardingen en rioleringen gaan langer mee.

Wettelijk/beleidskader

Het opsporen en winnen van ondergrondse delfstoffen zoals aardolie, aardgas, zout en kolen kan bodembewegingen (zoals bodemdaling en aardbevingen) tot gevolg hebben, waardoor schade ontstaat aan bovengrondse eigendommen. In de Mijnbouwwet is een hoofdstuk opgenomen over de zorg voor de goede uitvoering van activiteiten die onder de Wet vallen om o.a. te voorkomen dat schade door bodembeweging wordt veroorzaakt. In het geval schade optreedt, bepaalt de Technische Commissie Bodembeweging (TCBB) of dit door gaswinning is veroorzaakt en welk bedrag hiermee gemoeid is.

De Waterwet geeft een aantal instrumenten om de waterkwantiteit te regelen (bijv. peilbesluiten).

Instrumenten/hulpmiddelen

Kaart met verwachte bodemdaling en -stijging van Rijkswaterstaat en de NAM. De kaart geeft de verwachte daling en stijging van het oppervlak van Nederland voor 2050
De zettingskaarten gemaakt door Deltares bij het rapport "De invloed van bouwwerkzaamheden op archeologische vindplaatsen".

Voorbeelden

Krimpenerwaard: Gemeenten, provincie, hoogheemraadschap, landbouw- en natuurorganisaties en de Landinrichtingscommissie in de Krimpenerwaard hebben de handen ineengeslagen om de toekomst van het gebied veilig te stellen in het veenweidepact Krimpenrewaard mede om bodemdaling tegen te gaan. Functie volgt peil neemt hierbij een belangrijke plaats in.
Heerlen winkelcentrum ‘t Loon: Eind 2011 werd een deel van dit winkelcentrum wegens verzakking gesloten.

Bronnen/nadere informatie

Helpdesk water dossier bodemdaling
Routeplanner bodemambities factsheet over bodemdaling .
Commissie bodemdaling: informatie over bodemdaling door aardgaswinning
SKB project over Duurzaam bodembeheer middels voorraden
SKB-project Toepassing voorraden met de case Veenweidegebied Friesland

Terug naar boven ▲

Stabiele bodem

Discussie: Stabiele bodem

Wijzig: Stabiele bodem